فصل اول
آشنايي با خدمات داوطلبانه
مقدمه :
در زندگي اجتماعي نياز افراد به يكديگر اجتناب ناپذير است . زيرا هر فرد به تنهايي نمي تواند نيازهاي خود را در جامعه برطرف سازد . در نتيجه براي سهولت بخشيدن به رفع نيازهاي افراد همكاري و تعاون ضرورت پيدا مي كند . يكي از جنبه هاي والاي زندگي انسانها ، انجام خدمات بشر دوستانه است . افراد جامعه بايستي با شركت در خدمات داوطلبانه در كاهش مشكلات و معضلات جامعه بكوشند . در اصول بنيادين نهضت صليب سرخ و هلال احمر يعني «خدمت داوطلبانه» را محقق سازد . در حقيقت خدمات داوطلبانه يك عمل ارادي و خيرخواهانه است كه بيانگر تمايل هر فرد به همبستگي با ساير انسانهاست . اين خدمات به كساني كه از آن بهره مند مي شوند ، اين حس را القاء مي كند كه تنها نيستند و در هر شرايطي به گروه يا اجتماع تعلق دارند . بنابراين ، خدمات بشردوستانه در هر اجتماعي به انسانها فرصت زندگي و پايداري در برابر مشكلات را مي دهد . شناخت خدمات داوطلبانه از جنبه هاي مختلفي قابل بررسي است كه در اين كتابچه به برخي از آنها اشاره مي شود .
داوطلب كيست ؟
داوطلب فردي است كه كاري را با ميل و رغبت انجام مي دهد در اينجا منظور ما داوطلب خدمات بشردوستانه است . انگيزه اين داوطلبان تمايلات فطري و احساسات پاك و وجدان بيدار بشري آنان است .
امروزه همه جمعيت هاي صليب سرخ و هلال احمر ، براي هدايت و رهبري فعاليت هاي خود ، به داوطلبان وابسته اند . اگر چه اعضا نيز نقش مهمي را در كمك به سازمان و خدمات آن ايفا مي كنند . مثلاً بسياري از جمعيت هاي ملي ، مؤسساتي نظير بيمارستانها را اداره مي كنند كه خدمات آنها كاملاً بر اساس فعاليت هاي داوطلبانه اعضاء بنا شده اند . در حال حاضر نهضت صليب سرخ و هلال احمر ، حدود 97 ميليون نفر عضو داوطلب در سراسر جهان دارد .
خدمات داوطلبانه چيست ؟
فدراسيون بين المللي صليب سرخ و هلال احمر خدمت داوطلبانه را اينگونه تعريف مي كند :
«خدمات داوطلبانه ، خدمتي است كه فرد داوطلب آن را با ميل و اختيار انجام مي دهد و نه به علت عوامل اجتماعي ، اقتصادي و سياسي كه بر او تحميل شده باشد و هدف از آن ارائه خدمات به مردم آسيب پذير جامعه است نه كسب منافع مادي».
چرا انجام دادن خدمات داوطلبانه در جامعه ضروري است ؟
سازمان هاي رسمي ، به علت گستردگي حوادث و مشكلات جوامع ، بدون استفاده از نيروهاي داوطلب از عهده انجام مطلوب وظايف خود برنمي آيند . علاوه بر اين انجام امور به وسيله داوطلبان ، هزينه ها را به ميزان قابل توجهي كاهش مي دهد ، زيرا استفاده از نيروهاي رسمي مزد بگير باعث افزايش هزينه ها ميشود . از طرفي داوطلبان انگيزه قويتري براي اين نوع كارها دارند .
نياز به داوطلبان در كشورهاي در حال رشد محسوس تر است و خدمت داوطلبانه در آنجا اهميت بسزايي دارد ، زيرا سازمانها و مؤسسات ارائه دهنده خدمات اجتماعي بدون داوطلبان تربيت شده فقط قادر به انجام دادن حداقل برنامه هاي خود هستند ولي با كمك داوطلبان مي توانند برنامه هاي خود را از نظر كمي و كيفي گسترش دهند و به عده بيشتري از مردم خدمت كنند . بنابراين تشويق همه اقشار جامعه به خصوص جوانان براي انجام خدمات داوطلبانه ضروري است . از طرفي ، انجام خدمات داوطلبانه ، براي خود داوطلبان نيز بسيار مفيد است . زيرا سبب تقويت حس نوع دوستي در آنان
مي گردد .
هدف هاي اصلي داوطلبان خدمات داوطلبانه جوانان چيست ؟
اين اهداف عبارتند از :
الف) فراهم نمودن فرصت هاي عملي براي مشاركت هر چه بيشتر آنان در
فعاليت هاي بشردوستانه
ب) افزايش توانمنديها و مهارتهاي اجتماعي آنان در خلال فعاليت هاي بشردوستانه .
داوطلبان سازمان جوانان چه خدماتي مي توانند ارائه دهند ؟
در هر محل داوطلبان سازمان جوانان جمعيت هلال احمر مي توانند در مركز فعاليت هاي قرار گيرند كه مردم آسيب پذير را ياري مي رساند . خدمات يك گروه داوطلب مي تواند شامل مواردي از قبيل جمع آوري اعانه براي آسيب ديدگان ، كمكهاي اوليه به مصدومان سوانح و حوادث ، رانندگي آمبولانس ، ارائه خدمات خط تلفن امداد ، توزيع غذا بين آسيب ديدگان ، مقابله با آثار سوانح ، ملاقات با سالخوردگان و … باشد .
نيازهاي جوامع مختلف ،متفاوت است . در هر جامعه نيازهاي همان جامعه بايستي در اولويت قرار گيرند .
امروزه صدها وظيفه متفاوت توسط گروههاي محلي داوطلب در سراسر دنيا انجام مي شود . خدمات داوطلبانه معمولاً در صورتي خوب شكل مي گيرد كه از مديريت و برنامه ريزي مناسبي برخوردار باشد .
ويژگيهاي خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر كدام است ؟
1ـ افتخاري است : يعني براي خدمت داوطلبانه ، وجهي دريافت نمي شود .
2ـ جنبه بشردوستانه ، خيرخواهانه و عامل المنفعه دارد : يعني در ارائه خدمت ، بين افراد تبعيض قائل نمي شود .
3ـ بدون هيچگونه تمايلات منفعت طلبانه است : يعني در آن اهداف خاص سياسي ، اقتصادي و … دنبال نمي شود .
4ـ شرايط و زمان انجام خدمات داوطلبان بر طبق موقعيت و شرايط مختلف مانند زمان جنگ ، صلح ، بلاياي طبيعي و … تفاوت مي كندت .
5ـ اختياري است و بدون هيچ گونه تحميل يا فشارهاي اجتماعي ، سياسي و اقتصادي صورت مي پذيرد .
6ـ در اوقات فراغت داوطلب ، و به صورت غيررسمي انجام مي شود .
به طور كلي مي توان گفت كه خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر بر اساس اصول بنيادين صليب سرخ و هلال احمر (اصول هفتگانه) انجام مي گيرد .
انواع خدمات داوطلبانه كدام است :
خدمات داوطلبانه به دو نوع تقسيم مي شود :
1ـ خدمت انفرادي : كه خود شامل دو حالت است .
الف) خدمتي كه داوطلب به تنهايي انجام مي دهد .
ب) خدمتي كه داوطلب شخصاً با مراجعه به سازمانها و ادارات مربوط انجام
مي دهد .
2ـ خدمت گروهي : در اين نوع خدمت داوطلبانه كار در قالب فعاليت هاي گروهي انجام مي شود .
يك داوطلب چه ويژگيهايي بايد داشته باشد ؟
هر داوطلب براي آنكه بتواند بيشترين خدمت را ارائه دهد . بايد داراي ويژگيهايي باشد كه در زير به مواردي از آن اشاره مي شود :
1ـ داوطلب بايد داراي صفاتي مانند احساس مسئوليت ، قابل اعتماد بودن ، فداكاري ، تواضع ، خوش خلقي و … باشد .
2ـ وقت كافي براي ارائه خدمات داوطلبانه داشته باشد .
3ـ وضع ظاهري مرتب و مناسبي داشته باشد (ساده پوشي و پاكيزگي)
4ـ هرگز افراد را از لحاظ سطح زندگي و رفتار مقايسه نكند .
5ـ خوش بين و علاقمند به پيشرفت ديگران باشد .
6ـ داراي پشتكار و جديت در كار باشد .
7ـ در انجام خدمات خود اعتماد به نفس كافي داشته باشد .
8ـ انگيزه خيرخواهانه و بشردوستانه داشته باشد (نه قصد منفعت طلبي ، مزدبري و اشتغال) .
انواع داوطلب
داوطلبان را مي توان از جنبه هاي گوناگون تقسيم بندي كرد :
1ـ از نظر شكل انجام خدمات داوطلبانه
الف) داوطلب منفرد : چنانچه قبلاً ذكر شد، اين داوطلب خدمتش را به صورت انفرادي انجام مي دهد و خدمت اين داوطلب بيشتر در مراكز خاص و بر اساس تجارب و توان فرد صورت مي گيرد .
ب) داوطلب عضو گروه : اين داوطلب ، خدمت خود را در قالب گروه ارائه مي دهد.
يادآوري : انجام خدمات داوطلبانه در سازمان جوانان به صورت گروهي است .
2ـ از نظر زمان انجام خدمات داوطلبانه
الف)داوطلب دائمي : داوطلبي است كه به طور مستمر و مداوم قسمتي از اوقات فراغت خود را به فعاليت در زمينه خدمات بشردوستانه اختصاص مي دهد . مثلاً دو يا سه روز در هفته و يا يك هفته در ماه فعاليت مي كند .
ب)داوطلب غيردائمي : داوطلبي است كه در هنگام بروز حادثه و در مواقع لزوم از مهارت ها و تجارب آنان استفاده مي شود و زمان مشخصي براي بهره گيري از آنان وجود ندارد .
3ـ از نظر كيفيت انجام خدمت داوطلبانه
الف) داوطلب مفيد : كسي است كه علاوه بر دارا بودن آگاهي و توانايي لازم براي انجام كارهاي خير ، وظايف خود را به نحو احسن انجام مي دهد .
ب) داوطلب غيرمفيد : كسي كه براي پيشبرد مقصود شخصي و يا پيدا كردن مقام و موقعيت خاصي به گروه داوطلبان مي پيوندد و يا فرد نااميد و بدبيني است كه با افكار مسموم خود باعث نااميدي و بدبيني در گروه داوطلبان يا اجتماع مي شود .
اهداف رفتاري :
انتظار مي رود عضو شركت كننده در دوره آموزشي پس از مطالعه اين فصل بتواند:
1ـ تعريف و ضرورت خدمات داوطلبانه را بيان كند .
2ـ خصوصيات يك داوطلب را ذكر نمايد .
3ـ انواع داوطلب را بيان كنيد .
فصل دوم
داوطلبي در امور خاص
به علل تنوع ، گستردگي و پيچيدگي مشكلات و معضلات اجتماعي ، براي رفع يا كاهش مشكلات ، يك گروه يا سازمان خاص با افراد محدود ، نمي تواند كارايي چنداني داشته باشد . از اين رو براي اينكه يك سازمان خيريه و عام المنفعه بتواند خدمات قابل توجهي به افراد نيازمند ارائه دهد . پذيرش افراد داوطلب به خصوص جوانان ضروري است. براي انجام اين مهم ، آشنايي هر چه بيشتر با سازمانهاي خيريه و عام المنفعه و نوع فعاليت هاي آنها براي جوانان داوطلب سازمان لازم است .
داوطلبي در امور خاص به اين معنا است كه فرد يا گروهي از اعضاي داوطلب در مراكز خاص از قبيل بيمارستانها ، آسايشگاهها ، پرورشگاهها ، انجمن ها و ساير سازمانها و مؤسسات خيريه به ارائه خدمات داوطلبانه مي پردازد . بنابراين براي يك داوطلب موارد زير لازم است :
الف) آشنايي با سازمانهايي كه خدمات داوطلبانه را مي پذيرند .
ب) آشنايي با نوع فعاليتي كه هر داوطلب مي تواند در مراكز فوق انجام دهد .
«معرفي سازمانهايي كه خدمات داوطلبانه را مي پذيرند و نوع خدمت
داوطلبانه اي كه هر كدام مي توان انجام داد» .
مؤسسات و سازمانهايي كه مي توانند اين نوع خدمات را بپذيرند ، برخي دولتي و بعضي غيردولتي هستند .
الف) آسايشگاهها
الف ـ1) آشنايي با آسايشگاهها
خانواده ها به علل مختلفي مايل يا قادر به نگهداري افراد معلول ، پيرو داراي ضعف جسماني و رواني نيستند . آسايشگاهها مكان مناسبي براي انجام دادن خدمات بشردوستانه و عام المنفعه است . كار در اين گونه مراكز صبر و طاقت ، از خودگذشتگي و فداكاري بسيار مي خواهد يكي از نمونه هاي برجسته كار و فعاليت بشردوستانه محسوب مي شود . آسايشگاهها بر حسب نوع مشكل و معلوليت افراد به دو دسته تقسيم و بر حسب سن و جنس تفكيك مي شوند .
1ـ آسايشگاه معلولان : اين آسايشگاه وظيفه نگهداري از افراد معلول را بر عهده دارد .
2ـ آسايشگاه سالمندان : در اين آسايشگاه سالمندان نگهداري مي شوند .
الف ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در آسايشگاهها
هر داوطلب بر حسب رغبت و مهارت با هماهنگي مسئولان در هر يك از بخشهاي آسايشگاه مي تواند در موارد زير با مددكاران و مربيان همكاري نمايد :
1ـ همكاري با مربيان كلاسهاي آموزشي
2ـ بردن افراد به محيط هاي باز براي هوا خوري و گردش دسته جمعي
3ـ همكاري در زمينه فعاليت هاي ورزشي ، حركات بدني و پياده روي
4ـ كمك و همراهي با كودكان و سالمندان معلول در هنگام غذا خوردن و استراحت
5ـ همكاري در انجام مراقبت هاي بهداشتي و كمك هاي اوليه
6ـ كمك به مطالعه كتاب و كتاب خواني براي افراد بي سواد و ناتوان
7ـ همكاري در اجراي برنامه هاي تفريحي و نشاط آور براي آنان
8ـ ساير امور مناسب
ب) پرورشگاهها
ب ـ1) آشنايي با پرورشگاهها
پرورشگاهها محل نگهداري نوزادان ، كودكان و نوجوانان بي سرپرست است كه به علل مختلف اعضاي خانواده خود را از دست داده اند و خدمت به آنان از نمونه هاي بارز خدمت بشردوستانه است .
اكثر پرورشگاه ها به سه بخش زير تقسيم مي شوند :
1ـ شيرخوارگاه ها يا بخش نوزادان و كودكان تا سن پنج سالگي
2ـ بخش شبه خانواده يا بخش كودكان دبستاني كه در مراكزي به نام شبه خانواده نگهداري مي شوند كه در آنجا يك پرستار وظيفه مادري را بر عهده دارد و كودكان مانند يك خانواده سه يا چهار نفره يا يك پرستار مادر كه هر 24 ساعت تغيير مي كند (با 2 پرستار به صورت شيفتي) زندگي مي كنند . در اين بخشها تا پايان دوره دبستان نگهداري مي شوند .
3ـ بخش كانون يا بخش نوجوانان و جواناني كه در دوره راهنمايي و دبيرستان تحصيل مي كنند . در اين كانونها پسران و دختران به صورت جداگانه با مهارتهاي زندگي آشنا مي شوند تا در سن جواني به استقلال دست يابند .
ب ـ2) نمونه هاي از نوع خدمت داوطلبانه در پرورشگاهها
هر داوطلب بر حسب علاقه و مهارت خود با هماهنگي مسئولان مربوط و مربيان پرورشگاه در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :
1ـ مراقبت و نگهداري از نوزادان و توجه به وضعيت عمومي آنان
2ـ كمك به تنظيم خواب و غذاي نوزاد
3ـ همكاري در آموزشهاي مختلف به كودكان و نوجوانان اعم از آموزش و مهارتهاي زندگي ، آموزش هاي هنري و تقويت دروس
4ـ همكاري در بازديدها و گردشهاي دسته جمعي
5ـ همكاري در فعاليت هاي گروهي ، مسابقات ورزشي و برنامه هاي تفريحي
6ـ همكاري با مشاور راهنما در هنگام بروز مسائل مختلف
7ـ ساير امور مناسب
ج) مراكز شبانه روزي ويژه نابينايان ، ناشنوايان و كم توان ذهني
ج ـ1) آشنايي با مراكز فوق
اين مراكز غالباً وابسته به سازمان بهزيستي هستند و بسياري از كودكان و نوجوانان نابينا و ناشنوا كه با خانواده هاي خود زندگي مي كنند ، به صورت مستمر به اين مراكز مراجعه مي نمايند تا از امكانات و خدمات تحصيلي ، كمك آموزشي ، رفاهي و آموزش مهارت هاي زندگي و كاريابي آنها استفاده نمايند . اين مراكز محل مناسبي براي انجام فعاليت ها و خدمات داوطلبانه است .
اين مراكز معمولاً داراي بخشهاي آموزشي ، رفاهي ، كاريابي (براي افراد تحت پوشش) و كتابخانه ها هستند .
ج ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در اين مراكز
هر داوطلب بر اساس علاقه و مهارت خود در اين مراكز ، در موارد زير مي تواند همكاري نمايد :
1ـ همكاري با كتابخانه نابينايان براي ضبط كتابهاي درسي و غيردرسي
2ـ همكاري در انجام خدمات رفاهي براي نابينايان ، ناشنوايان و كم توانان ذهني در ارائه لوازم و امكانات مورد نياز
3ـ همكاري در اموري كه مستقيماً با ديدن و شنيدن در ارتباط است .
4ـ همكاري با مربيان در اموري كه به توانبخشي ذهني مي پردازد مانند آموزشهاي تقويت ذهن و حافظه
5ـ همكاري با مربيان در كلاسهاي ويژه
6ـ همكاري در بخش بينايي سنجي و شنوايي سنجي و سنجش ذهن و حافظه كودكان
7ـ آموزش نكات بهداشتي در كلاسهاي ويژه
8ـ كمك به آنها در انجام امور روزمره خود مانند رفت و آمد و كتابخواني
9ـ كمك به مربيان در برگزاري گردشهاي گروهي و تفريحي و فعاليتهاي ورزشي براي معلولان
10ـ برگزاري برنامه هاي نشاط آور
11ـ ساير امور مناسب
د) كميته امداد
د ـ1) آشنايي با كميته امداد
وظيفه اين نهاد كمك و مساعدت به كودكان يتيم و بي سرپرست ، خانواده هاي بي سرپرست و تحت پوشش قراردادن آنها از نظر تأمين مايحتاج زندگي و همچنين شناسايي دانش آموزان و دانشجويان محروم و بي بضاعت و تحت پوشش قرار دادن آنان است .
دـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در كميته امداد
1ـ همكاري با طرح اكرام در ارسال دعوت نامه براي حاميان
2ـ همكاري در ارسال جزوات و پيك هاي همكلاسي
3ـ همكاري در تصحيح سؤالات دروس مقاطع تحصيلي
4ـ فعاليت در زمينه شناساندن طرح اكرام به جامعه
5ـ همكاري در شناسايي دانش آموزان و دانشجويان بي بضاعت و بي سرپرست
6ـ ساير امور مناسب
طرح اكرام : طرحي است كه در آن افراد خير برخي از هزينه هاي زندگي افراد تحت پوشش را به عهده مي گيرند .
ه) سازمان آموزش و پرورش استثنايي
ه ـ1)آشنايي با اين سازمان
اين سازمان وظيفه آموزش ناشنوايان ، نابينايان و كم توانان ذهني را بر عهده دارد. دانش آموزان استثنايي و نيازمند و بي سرپرست در مدارس ويژه نگهداري مي شوند و به تحصيل مي پردازند . اين سازمان داراي سه واحد نابينايي ، ناشنوايي و كم تواني ذهني است .
ه ـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمان آموزش و پرورش استثنايي
1ـ همكاري در انجام امور دفتري در واحدهاي مختلف
2ـ كمك به دانش آموزان معلول در زمينه اي مراقبت از آنان و رفت و آمد در مواقع مورد نياز
3ـ ارائه كمك هاي اوليه در موقع لزوم در مدارس استثنايي
4ـ خواندن و نوشتن براي دانش آموزان نابينا به ويژه در جلسه امتحان
5ـ رابط بين كتابخانه ها ، كانونها و فرهنگسراها و … براي استفاده دانش آموزان استثنايي
6ـ ضبط كتابهاي كمك آموزشي براي دانش آموزان نابينا
7ـ ساير امور مناسب
و) سازمان حفاظت از محيط زيست و همچنين سازمان جنگها و مراتع كشور
وـ1)آشنايي با سازمانهاي فوق
اين سازمانها در زمينه هاي حفاظت از محيط زيست ، جلوگيري از آلودگي محيط زيست يا تخريب آن ، افزايش آگاهي عمومي جامعه درباره لزوم حفاظت از درختان ، جنگل ها و مراتع و احياء و توسعه منابع طبيعي فعاليت مي نمايند .
وـ2) نمونه هايي از نوع خدمت داوطلبانه در سازمانهاي فوق
1ـ فعاليت دسته جمعي براي پاكسازي عمومي اعم از مدارس ، پاركها ، خيابانها ، پياده روها ، ميادين ، بزرگراهها و … .
2ـ همكاري در درختكاري و توزيع نهال بين مردم
3ـ همكاري با سازمان حفاظت از محيط زيست در ارائه طرح هايي براي جلوگيري از آلودگي مكانهاي عمومي ، آلودگي هوا و بهداشت محيط زيست .
4ـ ساير امور مناسب
ز) انجمن ها و مؤسسات خيريه
انجمن هايي هستند كه با هزينه افراد خيرخواه جامعه براي كمك به رفع مشكلات بيماران ، نيازمندان ، افراد معلول و بي بضاعت و … به وجود آمده است . حال به معرفي برخي از اين انجمن ها و مؤسسات خيريه مي پردازيم .
زـ1) مؤسسه عصاي سفيد
اين مؤسسه در زمينه امور فرهنگي ، اجتماعي ، رفاهي و هنري نابينايان و كم بينايان با تشكيل كلاسهاي آموزشي و توانبخشي فعاليت مي نمايد .
نمونه هايي از خدمت داوطلبانه كه در اين مؤسسه مي توان انجام داد به شرح زير است :
1ـ همكاري افراد داوطلب در زمينه ضبط كتابهاي درسي و غيردرسي و كتابهاي دانشگاهي
2ـ همكاري براي شركت نابينايان در جلسه امتحان ، كتابخواني و پايان نامه
3ـ ساير امور مناسب
زـ2) انجمن امداد ايران
اين انجمن به امداد بيماران بزرگسال مبتلا به سرطان مي پردازد و اصلي ترين هدف خود را در حال حاضر بالا بردن آگاهي جامعه نسبت به بيماري سرطان ، نحوه پيشگيري ، تشخيص و درمان آن قرار داده است .
نمونه هايي از اين خدمت داوطلبانه كه در اين انجمن مي توان انجام داد ، عبارتند از :
1ـ همكاري در جمع آوري كمك هاي مردمي
2ـ همكاري در تشكيل و اداره بازارهاي ساليانه
3ـ اختصاص ساعاتي از اوقات فراغت افراد براي انجام امور انجمن
4ـ همراهي و همدلي و مصاحبت با بيمار و ورزش با او در مكانهاي باز و خوش آب و هواي شهرها
5ـ ساير امورمناسب
زـ3) كانون ناشنوايان ايران
اين كانون يك مؤسسه غيردولتي است و هزينه آن از محل كمك هاي سازمان بهزيستي و … تأمين مي شود . اين كانون در زمينه حمايت هاي اجتماعي و رفاهي و اشتغال ناشنوايان بزرگسال فعاليت مي كند .
نمونه هايي از خدمت داوطلبانه كه در اين كانون مي توان انجام داد ، عبارتند از :
1ـ همكاري در برقراري ارتباط با سازمانها و مؤسسات دولتي وغيردولتي براي كاريابي ناشنوايان
2ـ همكاري در برگزاري برنامه هاي مختلف فرهنگي و ورزشي براي ناشنوايان
3ـ ساير امور مناسب
برخي از سازمانها ، انجمن ها ، مؤسسات و بنيادهايي كه زمينه خدمات داوطلبان در آنها فراهم است عبارتند از:
1ـ انجمن حمايت از بيماران هموفيلي
2ـ انجمن حمايت از بيماران كليوي
3ـ انجمن حمايت از بيماران تالاسمي
4ـ بنياد امور بيماريهاي خاص
5ـ مؤسسه خيريه حمايت از كودكان مبتلا به سرطان (محك)
6ـ انجمن ديابت ايران
7ـ سازمان مبارزه با جذام
8ـ مؤسسه حمايت از آسيب ديدگاه اجتماعي
9ـ بنياد مستضعفان و جانبازان
10ـ بنياد شهيد
11ـ …
به طور كلي داوطلبان خدمت ، مي توانند خدمات زير را در مراكز خيريه (دولتي و غيردولتي) ارايه نمايند :
1ـ جمع آوري اعانات و كمك هاي مردمي اعم از نقدي و غيرنقدي (با
هماهنگي هاي لازم)
2ـ عيادت و دلجوي از بيماران و مددجويان
3ـ برگزاري مسابقات ورزشي با هدف جمع آوري كمك هاي مردمي و اختصاص عوايد ان به مؤسسات خيريه
4ـ اختصاص ساعاتي از اوقات فراغت افراد داوطلب به شكل انفرادي و گروهي براي انجام امور جاري انجمن ها و مؤسسات خيريه
5ـ همراهي ، همدلي ، مساعدت و مصاحبت با بيماران و مددجويان تحت پوشش
6ـ همراهي نمودن با بيماران در اموري مانند پياده روي ، هواخوري و سفرهاي كوتاه گروهي براي ايجاد تنوع بيشتر و تحمل بيماري .
7ـ فعاليت در زمينه معرفي اين گونه مراكز حمايتي به جامعه از طريق توزيع بروشور ، محله و … .
8ـ كمك به رفت و آمد افراد معلول در مواقع مورد نياز
9ـ كمك و مساعدت به نابينايان و ناشنوايان در موارد مختلفي كه نياز به همكاري دارند .
10ـ همكاري با سازمانهاي مربوط در زمينه كاريابي براي معلولان (متناسب با نوع معلوليت)
11ـ شناسايي خانواده هاي داراي بيماريهاي خاص مانند : تالاسمي ، ديابت ، كليه ، سرطان و معلوليت هاي ديگر و معرفي آنان به انجمن ها و مؤسسات خيريه مربوط.
12ـ شناسايي و معرفي خانواده هايي كه داراي فرزندان نابينا ، ناشنوا و كم توان ذهني هستند و معرفي آنان به مراكز مربوط .
13ـ شناسايي خانواده هايي كه مي توانند از ايتام نگهداري و يا از آنها پشتيباني مالي نمايند و معرفي آنان به مراكز مربوط .
14ـ اجراي برنامه هاي فرهنگي براي انجمن ها و مؤسسات خيريه .
15ـ … .
مواردي كه داوطلبان براي انجام خدمات داوطلبانه بايستي رعايت نمايند :
1ـ هيچ اقدامي را بدون هماهنگي با مراكز مربوط انجام ندهند .
2ـ به قوانين و شرايط آن مركز احترام بگذارند .
3ـ خود را با مسايل و مشكلات حاشيه اي در اين مراكز درگير نسازند .
4ـ ويژگي هاي يك داوطلب خدمت را به طور كلي در محيط اين مراكز رعايت نمايند .
5ـ در طول خدمت مواردي مانند حسن اخلاق ، رفتار و برخورد مناسب و … را رعايت كننده در سازمان جوانان جمعيت هلال احمر فرد داوطلب خدمت ، فعاليت هاي خود را مي تواند در قالب گروههاي سازماندهي شده ارائه دهد بدين گونه كه افراد يك گروه با هماهنگي قبلي به منظور انجام خدمات داوطلبانه به يكي از سازمانهايي كه داوطلب مي پذيرند ، مراجعه مي نمايند . و بر حسب نياز يك يا چند نفر مشغول خدمت مي شود . افراد داوطلب گزارش فعاليت هاي خود را به گروه ارائه مي دهند تا نقاط ضعف و قوت فعاليت ها را بررسي نمايند .
اهداف رفتاري :
انتظار مي رود عضو شركت كننده در دوره آموزشي پس از مطالعه اين فصل بتواند:
1ـ سازمانهايي را كه خدمات داوطلبي را مي پذيرند ، نام ببرد .
2ـ نوع فعاليتي را كه در آن سازمانها مي تواند انجام دهد ، مشخص كند .
فصل سوم
كارگاههاي آموزشي (1) و (2)
كارگاه آموزشي 1
در اين جا نحوه برنامه ريزي و اجراي يك خدمت داوطلبانه فرضي را بيان
مي كنيم . به همين نحو شما مي توانيد ، خدمات داوطلبانه بسياري را در قالب گروههاي اعضاي سازمان جوانان انجام دهيد .
خدمت داوطلبانه فرضي
«ملاقات با سالمندان آسايشگاه و دلجويي از آنان و همكاري در انجام بعضي از امور مربوط به آنان»
نحوه انتخاب افراد يك گروه داوطلب
همانطور كه مي دانيد گروههاي عضو سازمان جوانان در استانهاي مختلف تشكيل شده است . تعداد افراد هر يك از گروهها متغير است . يك گروه ممكن است داراي يك يا چندين تيم باشد . در صورتي كه تعداد افراد يك گروه براي انجام دادن خدمات داوطلبانه خاصي ، كم باشد ، مي توان با اطلاع رساني و تبليغات مناسب ، افراد مشتاق و داوطلب خارج از گروهها را جذب كرد . اعضاي هر گروه داوطلب بايد علاقه مند به خدمات داوطلبانه و برنامه هاي متناسب با گروه خود باشند . مثلاً فردي كه عضو گروه «تلاش براي تسكين آلام بشري» است ، توانايي روحي و رواني براي كمك به مجروحان و حادثه ديدگان را داشته باشند . يا افرادي كه براي شركت در برنامه ملاقات با سالمندان آگاهي مختصري كسب كنند ؛ همچنين داراي صبر و حوصله و علاقه مند كمك به سالخوردگان و هم صحبتي با آنان باشند .
به هر حال ، به كارگيري افراد داوطلب در كارهاي متناسب با شخصيت و استعداد آنها نقش مهمي در بهتر انجام شدن خدمت داوطلبانه دارد . زيرا اگر فرد داوطلب در زمينه مورد علاقه خود فعاليت كند ، پيشرفت بيشتري مي نمايد . از طرفي فعاليت نامتناسب داوطلب را ناراضي مي كند و حتي ممكن است دست از كار خود بكشد .
اعضاي هر گروه داوطلب بايد داراي خصوصيات مشتركي به شرح زير باشند :
1ـ شناختن احتياجات يك جامعه و تصميم و اراده براي رفع آنان
2ـ علاقه مشترك به برنامه هاي خاص مانند : كمك به سالخوردگان و …
3ـ زمينه مشترك : يعني بهتر است افراد گروه داوطلب از نظر سن ، فرهنگ ، تحصيلات و … تشابه داشته باشند .
آموزش اعضا براي انجام دادن يك خدمت داوطلبانه
براي آنكه يك خدمت داوطلبانه به نحو مطلوبي انجام شود ، لازم است كه به داوطلبان آموزشهاي خاصي داده شود . اين آموزشها را مي توان طي يك يا چند جلسه برگزار كرد . اين آموزشها درباره اهداف گروه و انتظارات آن از داوطلبان ، نحوه ي رفتار يك داوطلب ، لزوم رايت نزاكت و احتياط از طرف داوطلبان ، اطلاعاتي درباره افرادي كه قصد خدمت به آنان را دارند و … است .
مثلاً در برنامه «ملاقات با سالمندان» و دلجويي از آنان لازم است آموزش هايي درباره ي مشكلات جسمي و روحي سالمندان ، نحوه برخورد و گفتگو با آنها ، توقعات و دلبستگي هاي آنان و … داده شود . در اين آموزشها مي توان متناسب با نوع برنامه از افراد مطلع و متخصص استفاده نمود .
مثلاً در برنامه «ملاقات با سالمندان» مي توان از يك روانشناس يا مددكار يا يك شخص مجرب براي آموزش داوطلبان استفاده كرد .
برنامه ريزي
براي آنكه فعاليتي به نحو مطلوب انجام شود . بايد از قبل براي آن برنامه ريزي كرد . به همين منظور مي بايست جلسه اي با شركت همه اعضاي گروه تشكيل شود و درباره «اهداف كار ، روش انجام فعاليت ، وظايف افراد ، امكانات مورد نياز ، مراحل انجام كار ، چگونگي انجام دادن وظايف در هر مرحله و ساير عوامل لازم» و به طور خلاصه نحوه انجام دادن مطلوب برنامه هاي خدمت داوطلبانه بحث و گفتگو كنند و با استفاده از نظر اعضاي گروه ، تصميم نهايي گرفته شود . يعني زمان و مكان اجراي برنامه مشخص شود . وظايف افراد ، مراحل و چگونگي انجام دادن كار و … معين گردد و همچنين نحوه هماهنگي هاي لازم با ساير سازمانها و ادارت معلوم شود .
مشخص كردن شرح وظايف اعضا گروه (براي انجام دادن يك خدمت داوطلبانه)
قبل از هر كار گروهي ، براي هر يك از اعضاي گروه وظيفه اي گره وظيفه اي تعيين مي شود . مثلاً در خدمت داوطلبانه «ملاقات با سالمندان و دلجويي از آنان» وظيفه مسئول گروه مديريت و نظارت بر اجراي مطلوب برنامه هاست . وظيفه معاون گروه كمك به مسئول گروه نظارت بر كار اعضاي گروه است . سر تيم مسئول تماس با مسئولان آسايشگاه ، معرفي گروه و برنامه هاي آن ، درخواست زمان مناسب براي اجراي برنامه ها و هماهنگي لازم قبل از اجراي برنامه است . مثلاً در صورتي كه تعدادي اعضاي گروه 15 نفر باشد از بين آنها سه نفر مسئول تداركات و سه نفر مسئول روابط عمومي گروه هستند كه وظايف آنها شامل : تهيه پلاكارد ، عكاسي ،گزارش نويسي و … است . بقيه افراد هم به تناسب نوع كار و وظيفه اي را بر عهده خواهد گرفت (درباره برخي
از اين امور ، در فصل 2 اين كتابچه ، قسمت مربوط به آسايشگاه هاي سالمندان ،
نمونه هايي آمده است ) .
يادآوري مي گردد كه مورد ذكر شده ، تنها يك مثال است و در هر برنامه ، متناسب با نوع برنامه ،تقسيم وظايف صورت خواهد گرفت .
فراهم كردن امكانات لازم
قبل از اجراي برنامه بايد امكانات و وسايل مورد نياز تهيه شوند . مانند : وسيله نقليه ، گل شيريني ، هداياي مناسب ، پلاكارد و … .
بررسي نقاط قوت و ضعف فعاليت انجام شده
پس از پايان فعاليت گروهي ، لازم است اعضاي گروه جلسه اي براي بررسي فعاليت تشكيل دهند و نقاط قوت و ضعف كار را مشخص نمايند تا از اين تجربه ها در فعاليت هاي بعدي استفاده شود . پس از پايان تدريس مربي اعضاي گروه ها براي تمرين بيشتر كار گروهي زير را انجام دهند .
كار گروهي مدت 2 ساعت
1ـ با حضور همه اعضاي گروه ، جلسه اي تشكيل دهيد .
2ـ موضوعي را براي خدمت داوطلبانه ، با بحث و گفتگوي گروهي ، مشخص كنيد.
3ـ براي انجام خدمت داوطلبانه تعيين شده ، برنامه ريزي كنيد .
ـ افرادي را كه در خدمت داوطلبانه ، شركت مي كنند مشخص كنيد .
نوع كاري را كه در محل خدمت داوطلبانه بايستي انجام شود ، دقيقاً مشخص نماييد .
ـ وسايل مورد نياز را براي انجام كار مشخص شده ، تعيين نماييد .
ـ آيا اين وسايل موجود است يا بايستي خريداري شود ؟
ـ اگر اين وسايل موجود است ، چگونه بايد آنها را تهيه كرد ؟
ـ اگر اين وسايل موجود نيست ، چگونه بايد خريداري شود ؟
ـ چه كساني مسئول تهيه يا خريداري وسايل هستند ؟
ـ آيا براي انجام فعاليت ، به وسيله نقليه نياز داريد ؟ در صورت نياز براي تهيه آن چه بايد كرد ؟
ـ … .
ـ زمان شروع خدمت داوطلبانه را معلوم كنيد .
ـ در يك هفته چند ساعت را به اين خدمت اختصاص مي دهيد؟
ـ در يك ماه چند روز را به انجام اين فعاليت خواهيد پرداخت ؟
ـ آيا روز مشخصي را در هفته براي اين خدمت در نظر گرفته ايد ؟
ـ چه ساعاتي از روز را به اين خدمت مي توانيد اختصاص دهيد ؟
ـ …
ـ وظايف هر فرد را براي انجام خدمت مشخص شده معلوم كنيد .
ـ آيا هر فرد كار مشخصي را بايد انجام دهد ؟
ـ آيا هر فرد مي تواند در مواقعي ، كار خود را به ديگري محول كند ؟
ـ آيا هر فردي مي تواند دو يا چند كار را انجام دهد ؟
ـ آيا نوع كاري كه سر گروه ، معاون گروه و سرتيم بايد انجام دهد ، مشخص شده است ؟
ـ اگر كسي به دلايلي ، از عهده وظايف خود برنيايد ، چه بايد كرد ؟
ـ … .
ـ هماهنگي هايي را كه لازم است ، قبل از انجام خدمت داوطلبانه صورت گيرد ، مشخص كنيد .
ـ با چه مركز يا سازماني بايد هماهنگي شود ؟
ـ چه كسي بايد اين هماهنگي هاي را انجام دهد ؟
ـ آيا براي هماهنگي هاي لازم ، نياز به مكاتبه است ؟
ـ آيا با افرادي كه قرار است به اعضاء آموزشهاي قبل از خدمت بدهند ، هماهنگي شده است ؟
ـ … .
ـ آموزشهاي لازم را براي انجام اين خدمت ، مشخص نماييد .
ـ آيا فرد خاصي براي اين آموزشها مورد نياز است ؟
ـ آيا از كتاب با منبع خاصي مي توان استفاده كرد ؟
ـ اين آموزشها كي و كجا بايستي انجام شود ؟
ـ نحوه اجراي خدمت داوطلبانه را مشخص كنيد ؟
ـ اعضاي داوطلب خدمت در چه روزي و چه ساعيت بايد جمع شويد ؟
ـ اعضاي داوطلب خدمت در كجا بايد جمع شوند ؟
ـ آيا اعضا بايد لباس متحدالشكل بپوشند ؟
ـ آيا اعضا بايستي همراه خود ، غذا بياورند ؟
ـ آيا بايد پلاكاردي نوشته و حمل شود ؟
ـ … .
ـ نحوه ارزشيابي فعاليت را مشخص نماييد .
ـ زمان جلسه ارزشيابي ، چه روز و چه ساعت است ؟ و مكان آن كجاست ؟
ـ ملاكهاي ارزشيابي چيست ؟
ـ آيا از شخص خاصي بايد براي جلسه ارزشيابي دعوت شود ؟
ـ گزارش جلسه ارزشيابي چگونه و به وسيله چه كسي تهيه شود ؟
ـ … .
كارگاه آموزشي (2)
1ـ اعضاي گروه خدمت داوطلبانه اي را براي نمايش در كلاس انتخاب مي كنند .
مثال : ملاقات با سالمندان آسايشگاه و دلجويي از آنان و همكاري در انجام بعضي از امور مربوط به آنان .
2ـ با توجه به آنچه كه در كارگاه (1) آموخته ايد ، اعضاي گروه جلسه اي تشكيل مي دند و درباره نحوه اجراي خدمت داوطلبانه مورد نظر برنامه ريزي مي كنند .
3ـ پس از آنكه نحوه اجراي برنامه ، وظايف هر يك از اعضاء و زمان و مكان اجراي برنامه مشخص شد ، برنامه خدمت داوطلبانه را به صورت نمايشي در كلاس اجرا
مي كنند .
4ـ نحوه اجراي نمايش خدمت داوطلبانه مفروض :
الف) بازسازي صحنه سراي سالمندان :
در صورت نداشتن امكانات مورد نياز براي صحنه سازي سراي سالمندان ،
مي توان با استفاده ميز به جاي تخت و جاباجيي صندلي و وسايل كلاس فضاي مشابهي را بازسازي كرد .
ب) بازيگران :
ـ چند نفر نقش سالمنداني را كه بر روي تخت دراز كشيده ، يا نشسته اند اجرا مي كنند .
ـ چند نفر نقش مددكار و پرسنل سراي سالمندان را بازي مي كنند .
ـ چند نفر نقش عضو گروه و «تلاش براي تسكين آلام بشري» و ملاقات كننده را بازي مي كنند .
ج) اجراي نمايش :
ملاقات كنندگان با شاخه گل وارد اتاق سالمندان مي شوند . درون اتاق چند سالمند روي تخت استراحت مي كنند . هر يك از اعضا به طرف سالمندي مي رود و شاخه گلي را به او داده ، سلام و احوالپرسي مي كند . يكي از اعضاء به همه شيريني تعارف مي كند .
ـ توجه : در صورت امكان مي توان از اجراي نمايش فيلمبرداري كرد و با حداقل ، گفتگوهاي بازيگران را با ضبط صوت ، ضبط نماييم تا پس از پايان نمايش بتوان آن را با دقت بيشتري تحليل نمود .
عضو الف : سلام پدر جان ،حال شما خوب است ؟
سالمند : زنده باشي ، پسرم .
عضو الف : شما خيلي شبيه پدربزرگ من هستيد مي شود بپرسم كه چند سالتان است ؟
سالمند : چرا نمي شه ؟ من هفتاد سالمه .
عضو الف : من خيلي دوست دارم كه اگر كاري از دستم برمي آيد برايتان انجام دهم . دوست داريد برايتان كتاب بخوانم .
سالمند : پسرم يك كتاب حافظ توي قفسه است ، بيار و بخوان .
به همين ترتيب اعضا با توجه به ذوق و مهارت خود نمايش را ادامه مي دهند .
پس از پايان نمايش مربي اشكالات و اشتباهات كار اعضا را به آنها گوشزد
مي كند. مثلاً مربي به عضو (ب) مي گويد :
شما نبايد سؤال مي كرديد كه … «چرا فرزندانتان از شما نگهداري نكردند؟» چون اين جمله تأثير منفي بر سالمندان دارد و عواطف و احساسات آنها را تحريك
مي كند شما بايد جملات ديگري بيان مي كرديد . مانند چه كتابهايي دوست داريد تا برايتان تهيه كنم ؟
خدمات داوطلبانه اختصاصي
فصل اول :
خدمت داوطلبانه در مركز خاص
در بخش خدمات داوطلبانه عمومي آموختيد كه براي ارائه خدمات داوطلبانه ، مراكز متعددي وجود د ارد . همچنين دانستيد كه هر كدام از اين مراكز ، ويژگيهاي خاص خود را دارند .
هر كدام از شما ممكن است به خدمت در يكي از اين مراكز ، علاقه بيشتري داشته باشيد . مسلماً براي خدمت در آن مركز ، ابتدا بايد از نزديك با آن آشنا شويد . وقتي كه اطلاعات كاملتري از آن مركز به دست آوريد ، بهتر مي توانيد به نوع كاري كه در آنجا مي توانيد انجام دهيد ، پي ببريد . اين نوع كار خاص همان خدمت داوطلبانه اي است كه شما به صورت اختصاصي در آن مركز انجام مي دهيد .
خدمت داوطلبانه اختصاصي چيست ؟
گفتني است كه خدمت داوطلبانه اختصاصي ، مختصر به خدمت در يك مركز خاص نمي شود ؛ زيرا ممكن است شما مايل باشيد در «موردي»ي خاص خدمت داوطلبانه ارائه دهيد كه مركز خاصي براي آن در منطقه شما وجود نداشته باشد . به عنوان مثال ، شايد بخواهيد در مورد رفع يا كاهش مشكل ترك تحصيل دانش آموزان در منطقه خود ، كاري انجام دهيد . اين يك مورد خاص است كه احتمالاً مركز خاصي براي آن وجود ندارد . در اين مورد ، ممكن است شما به كمك دوستان خود در گروهتان ، زير نظر مربي ، براي بررسي علل و كمك در رفع اين مشكل خاص ، اقدام عملي داوطلبانه اي انجام دهيد . در اينجا نيز خدمت داوطلبانه شما ، يك خدمت داوطلبانه اختصاصي محسوب مي شود .
داوطلبي در مركز خاص چيست ؟
همان طور كه قبلاً اشاره شد ، منظور از داوطلبي در مركز خاص ، ارائه يك خدمت داوطلبانه در يك مركز معين است . مثلاً اگر شما «سراي سالمندان» را براي ارائه خدمت داوطلبانه انتخاب كرده ايد ، كار مشخصي كه در اين مركز ، مسئول انجام آن
مي شويد (مثلاً بردن يك سالمند براي هواخوري) ، نمونه اي از داوطلبي در مركز خاص است .
مراحلي را كه يك داوطلب بايد براي انتخاب يك «خدمت خاص» در نظر داشته باشد .
1ـ علاقه و انگيزه : بدون ترديد يكي از عوامل مهم موفقيت در يك كار ، علاقه و انگيزه فرد براي انجام آن است . در ارائه يك خدمت داوطلبانه ، اين علاقه و انگيزه به مراتب بايستي بيشتر باشد . زيرا خدمت داوطلبانه ، خدمتي بلاعوض است كه شخص داوطلب در قبال ارائه آن ، پاداش مادي دريافت نمي كند . آنچه محرك اصلي داوطلب در ارائه اين خدمات است ، حس نوعدوستي و ارضاي تمايلات بشردوستانه اوست . بنابراين هيچ خدمت داوطلبانه اي را بدون علاقه به خوبي نمي توان انجام داد .
2ـ توانايي :گاهي فرد داوطلب تمايل به ارائه يك خدمت دارد ولي به دلايل مختلف ، قادر به انجام آن نيست . موانع جسماني ، اقتصادي و اجتماعي از مواردي است كه توانايي هاي افراد را محدود مي نمايد ، مثلاً داوطلبي كه محدوديت حركتي دارد ، نمي تواند در فعاليت هايي كه نيازمند تحرك است شركت كند ، يا اگر انجام خدمتي ، نيازمند هزينه اي است كه داوطلب قادر به تأمين آن نيست ، مسلماً اين عدم توانايي او را از ارائه چنان خدمتي باز خواهد داشت .
3ـ دانش و مهارت : انجام بعضي از خدمات ، نيازمند دانش و مهارت خاصي است. اگر فرد داوطلب آن دانش يا مهارت خاص را داشته باشد ، در ارائه خدمت موفق خواهد بود . بنابراين بهتر است فرد ، خدمتي را انتخاب نمايد كه دانش و مهارت مربوط به آن را دارا باشد . بعضي از اين دانشها و مهارتها را مي توان با آموزشهاي كوتاه مدت كسب نمود ؛ در صورتي كه انجام يك خدمت به دانش و مهارت بيشتر نياز داشته باشد ، بهتر است كه فرد داوطلب ، خدمت ديگري را كه متناسب با دانش و مهارت اوست ، انتخاب نمايد .
4ـ وقت كافي : هر داوطلب براي انجام يك خدمت بايد وقت كافي داشته باشد . برخي از خدمات ، نيازمند صرف وقت بيشتري است . داوطلب بايد خدمتي را انتخاب نمايد كه متناسب با اوقات او باشد .
5ـ رضايت خانواده : براي آنكه فرد داوطلب از طرف خانواده حمايت شود ، نيازمند آن است كه رضايت خانواده را جلب نمايد . مسلماً يك خدمت داوطلبانه وقتي تداوم خواهد يافت كه تشويق وحممايت خانواده را به همراه داشته باشد . زيرا اوقاتي كه داوطلب براي انجام خدمت در يك مركز خاص صرف ميكند ، ممكن است اوقاتي باشد كه قبلاً با خانواده مي گذرانده است .
6ـ پذيرش مركز خاص : همه مراكز ، خدمت داوطلبانه را نمي پذيرند . روشن است كه داوطلب بايد در مركزي به ارائه خدمت بپردازد كه اين خدمت را بپذيرد .
انواع خدمت داوطلبانه در يك مركز خاص
همان طور كه در بخش خدمات داوطلبانه عمومي بيان نموديم ، خدمت داوطلبانه را مي توان به دو گونه ارائه نمود :
1ـ انفرادي
2ـ گروهي
برخي از مراكز خاص قادر به پذيرش همه افراد يك گروه نيستند و فقط به تعداد محدودي از داوطلبان نيازمندند . در اين مواقع داوطلبان مي توانند با حفظ ارتباط تشكيلاتي ، به صورت انفرادي در آن مركز خاص به ارائه خدمت بپردازند . در صورتي كه يك مركز خاص قادر به پذيرش همه اعضاي گروه باشد و همگي اعضا تمايل به انجام خدمت در آن مركز را داشته باشند ، بهتر است ارائه خدمت به صورت گروهي صورت گيرد .
نحوه انتخاب يك خدمت معين در يك مركز خاص
در بخش خدمات داوطلبانه عمومي ، با برخي از مراكز و نوع فعاليتي كه هر داوطلب مي تواند در آن مراكز انجام دهد ، مختصراً آشنا شديد .
پس از انتخاب يك مركز خاص براي ارائه خدمت ، داوطلب بايستي با هماهنگي قبلي و با اطلاع مربي و معرفي نامه جمعيت هلال احمر به آن مركز مراجعه نمايد تا از نزديك با خدماتي كه در آن مركز ارائه مي شود ، آشنا شود . اين آشنايي بيشتر ، به داوطلب كمك مي كند تا با آگاهي و بر اساس ملاك هايي كه قبلاً گفته شد ، نوع خدمت خود را انتخاب كند .
يك داوطلب براي آشنايي بيشتر با يك مركز خاص چه بايد بكند ؟
داوطلب پس از ارائه معرفي نامه خود به مسئول مركز بايد :
1ـ از بخش هاي مختلف مركز ديدن كند .
2ـ از مسئول هر بخش بخواهد تا درباره آن بخش ، توضيح دهد .
3ـ از نوع كاري كه داوطلب مي تواند در آن بخش انجام دهد، سؤال نمايد .
4ـ مقررات و آئين نامه هاي مركز را (در صورت وجود) مطالعه نمايد .
5ـ پس از مراحل فوق ، در صورتي كه داوطلب با توجه به ملاكهاي انتخاب يك خدمت خاص ، مايل به ارائه خدمت در آن مركز بود ، بايستي بر اساس ضوابط آن مركز ، مجوز حضور در آن مركز براي كارورزي را كسب نمايد .
داوطلب در دوره كارورزي در يك مركز خاص ، چه بايد بكند ؟
1ـ طبق برنامه زمانبندي شده ، در آن مركز حضور يابد .
2ـ آئين نامه و مقررات آن مركز را رعايت نمايد .
3ـ مواردي را كه در بخش خدمات داوطلبانه درباره ويژگيهاي يك داوطلب بيان شده است ، در نظر داشته باشد .
4ـ در فراگيري مطالب گفته شده توسط آموزش دهندگان ، كوشا باشد .
5ـ فعاليت هاي خود را به طور هفتگي به مربي گروه خود ، گزارش نمايد .
6ـ در صورت به وجود آمدن مشكلات احتمالي ، قبل از هر اقدامي ، مربي گروه خود را مطلع نمايد .
داوطلب پس از پايان دوره كارورزي چه بايد بكند ؟
پس از پايان دوره كارورزي ، داوطلب آماده است تا به عنوان يك فرد ماهر ، خدمت داوطلبانه خود را ادامه دهد . ممكن است بعضي از اعضاي گروه مايل باشند كه در آن مركز ، خدمت ننمايند . داوطلب مي تواند با رعايت ضوابط مركز ، به آموزش ساير داوطلبان پرداخته ، فرصت انجام خدمت را در آن مركز براي آنان فراهم نمايد .
داوطلب لازم است كه در طي خدمت داوطلبانه خود ، فعاليت هاي خود را به صورت هفتگي به مربي خود ، به صورت كتبي ،گزارش كند .
يادآور مي شود كه رعايت موارد ذكر شده در قسمت قبل (دوره كارورزي) در طي ادامه خدمت داوطلبانه نيز ضروري است .
چگونه از يك خدمت داوطلبانه در يك مركز خاص گزارش تهيه كنيم ؟
درباره نحوه تهيه گزارش يك خدمت داوطلبانه در يك مركز خاص به ضميمه شماره (1) مراجعه شود .
فصل دوم :
خدمت داوطلبانه در مورد خاص
داوطلبي در موارد خاص چيست ؟
با داوطلبي در مراكز خاص آشنا شديد . گاهي مواردي پيش مي آيد كه نيازي به حضور در يك مركز خاص براي ارائه خدمت داوطلبانه نيست . مثلاً ممكن است داوطلبي بخواهد در برنامه واكسيناسيون كودكان بر عليه فلج اطفال شركت نمايد . در اين موارد گروه هاي بشر دوستانه سازمان جوانان مي توانند با هماهنگي قبلي با مسئولان مربوط در اين برنامه شركت كنند . مثالهايي نظير اين ، نمونه اي از داوطلبي در مواردي خاص است؛ بنابراين :
داوطلبي در موارد خاص ، به خدمتي گفته مي شود كه بنا به ضرورتهاي
منطقه اي ، اقتصادي ، اجتماعي و … در يك محدوده زماني مشخص ، توسط داوطلب زير نظر مربي انجام مي شود .
تفاوتهاي داوطلبي در موارد خاص ، با داوطلبي در مراكز خاص ، كدام است ؟
1ـ در داوطلبي در مركز خاص ، اين مركز از قبل موجود است ؛ ولي در داوطلبي در موارد خاص ممكن است مركزي براي اين امور وجود نداشته باشد .
2ـ خدمتي كه داوطلب در مراكز خاص انجام مي دهد ، متولي مشخص دارد و شخص داوطلب به عنوان كمك كننده ، در اين مراكز حضور مي يابد ؛ ولي در موارد خاص ، خدمت ارائه شده ممكن است متولي خاص نداشته باشد و براي اولين بار ، توسط داوطلبان انجام شود .
3ـ از آنجا كه خدمات موجود در مراكز خاص وابسته به كار داوطلبان نيست ، اين امكان براي داوطلب وجود دارد كه در هر زماني براي ارائه خدمت ، حضور پيدا كند ؛ ولي در داوطلبي در موارد خاص ، عدم ارائه خدمت در زمان مشخص ، ممكن است منجر به از دست رفتن فرصت براي ارائه خدمت داوطلبانه گردد .
4ـ در مراكز خاص معمولاً ضوابط از پيش تعيين شده اي وجود دارد كه داوطلبان در تعيين آنها ، نقشي ندارند ولي در داوطلبي در موارد خاص ، تعيين ضوابط مي تواند در اختيار داوطلبان باشد .
5ـ در مراكز خاص معمولاً افراد با تجربه اي وجود دارند كه مي توان تجارب آنها را در ارائه خدمت به كار گرفت ولي در داوطلبي در موارد خاص ، ممكن است به علت تازه بودن نوع خدمت ، افراد مجربي وجود نداشته باشند (يا در دسترس نباشند) تا از تجارب آنها استفاده نمود .
ملاكهاي انتخاب يك خدمت داوطلبانه در موارد خاص
چون خدمت داوطلبانه در موارد خاص ، شباهت زيادي به خدمت داوطلبانه در مركز خاص دارد ، ملاكهاي انتخاب يك خدمت در مورد خاص ، همان ملاكهاي گفته شده درباره انتخاب يك خدمت، در مركز خاص است .
انواع خدمت داوطلبانه در موارد خاص
خدمت داوطلبانه در موارد خاص را مي توان به دو گونه ارائه داد :
1ـ انفرادي
2ـ گروهي
(توضيحات مربوط به خدمت داوطلبانه انفرادي و گروهي ، در بخش خدمات داوطلبانه عمومي ، داده شده است)
آيا داوطلب الزاماً از موارد مطرح در جامعه ، بايد موردي را براي ارائه خدمت انتخاب نمايد ؟
موارد مطرح در يك جامعه الزاماً تمام موارد ممكن براي ارائه خدمت نيست . چه بسا موردي در يك منطقه خاص وجود داشته باشد كه در مناطق ديگر ، موجود نباشد . در برخي مواقع ، مشكلاتي در يك منطقه وجود دارد كه به دلايل مختلف ، مورد توجه قرار نگرفته است . داوطلب در هنگام انتخاب يك خدمت داوطلبانه (در موارد خاص) ، در برابر انتخاب دو گزينه قرار دارد :
1ـ انتخاب موارد موجود و مطرح در منطقه
2ـ انتخاب موارد موجود و غيرمطرح در منطقه
از موارد موجود و مطرح در يك منطقه ، مي توان از مبارزه با بيماريهاي خاص آن منطقه نام برد و از موارد موجود و غيرمطرح در يك منطقه ، مي توان به خودكشي يا ترك تحصيل ،اشاره نمود .
در يك جامعه از موارد فوق چگونه مي توان اطلاع يافت ؟
الف) از راههاي مختلف مي توان از موارد موجود و مطرح در يك منطقه ، آگاهي يافت . مثلاً از طريق نشريات ، راديو و تلويزيون ، تبليغات سازمانهاي مرتبط و … .
ب) برخي از مشكلات موجود در يك منطقه ، به دلايل مختلف (اجتماعي ، اخلاقي و …) قابل طرح نيست . ولي قابل طرح نبودن اين مشكلات به معناي مهم نبودن آنها نيست . يك داوطلب مي تواند از طريق مطالعات شخصي ، گزارش هاي خاص ، پژوهشهاي انجام شده و از اين قبيل ، به اين موارد پي برد و درصدد مشاركت در رفع آنها برآيد .
پس از انتخاب يك مورد خاص داوطلب براي ارائه خدمت داوطلبانه چه بايد بكند؟
الف) براي ارائه خدمت داوطلبانه در موارد موجود و مطرح در يك منطقه ، داوطلب به روش زير عمل مي كند :
1ـ موضوع را با مربي خود در ميان مي گذارد تا در گروه مطرح نمايد .
2ـ در صورت پذيرش اعضاي گروه ، خدمت به شكل گروهي ارائه خواهد شد ولي در صورت عدم پذيرش اعضاي گروه ، فرد مي تواند با هماهنگي مربي ، خدمت را به صورت انفرادي ارائه نمايد .
3ـ هماهنگي هاي لازم با مراجع مربوط را ، مربي انجام خواهد داد .
ب) براي ارائه خدمات داوطلبانه در موارد موجود و غيرمطرح در يك منطقه ، داوطلب مي تواند با هماهنگي مربي ، از طريق مراجع ذيصلاح ، افراد نيكوكار شوراهاي محلي ، ائمه جمعه و جماعات و … عمل نمايد .
چگونه از يك خدمت داوطلبانه در يكم مورد خاص گزارش تهيه كنيم ؟
درباره نحوه تهيه گزارش يك خدمت داوطلبانه در يك مورد خاص ، به ضميمه شماره 2 مراجعه شود .
منابع :
1ـ اميريان ، مختار ، (1380) ، داوطلبان و چالشهاي پيش رو ، پيام هلال ، شماره 80 .
2ـ بيست و پنجمين كنفرانس بين المللي صليب سرخ ، اكتبر 198 ، ژنو .
3ـ خدمات داوطلبانه اختصاصي، معاونت آموزشي و پژوهشي سازمان جوانان (جزوه).
4ـ خدمات داوطلبانه عمومي، معاونت آموزشي و پژوهشي سازمان جوانان (جزوه).
5ـ عثمان ،ابراهيم ، (معاون دبير كل همكاري و توسعه جمعيت هاي ملي) نامه به مقامات دبير كل جمعيت هاي ملي ، مورخ 19 اوت 1999 ، ژنو .
6ـ محمدزاده ، عباسعلي، (1381) ، مجموعه مقررات (دفتر اول) ، معاونت جذب و سازماندهي ، سازمان جوانان جمعيت هلال احمر .
7-Code of Ethics and Fundamentals of Voluntary Service , International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies .
8- Voluntary Services , avaliable Via : http://WWW.ifrc . org Voluntee .
ضميمه شماره (1)
«گزارش خدمت داوطلبانه در يك مركز خاص»
نام استان : نام شهرستان : شاخه :
1ـ نام و نام خانوادگي گزارش دهنده :
2ـ نام گروه :
3ـ مسئوليت در گروه : سرگروه q معاون گروه q سرتيم q عضو q
4ـ نام مربي:
5ـ نام مركز خاص :
6ـ آدرس و شماره تلفن مركز خاص :
7ـ نام و نام خانوادگي مسئول مركز خاص :
8ـ نام بخشي از مركز خاص كه عضو در آن خدمت داوطلبانه ارائه مي دهد :
9ـ نام مسئول بخش :
10ـ نام فرد آموزش دهنده :
11ـ نوع خدمتي كه داوطلب ارائه مي دهد :
12ـ روزهايي از هفته و ساعاتي از روز كه در مركز خاص براي ارائه خدمت حضور
مي يابد :
13ـ مشكلات خاصي كه در مركز خاص با آن مواجه است (در صورت وجود مختصراً ذكر شود) .
امضاي گزارش دهنده
ضميمه شماره (2)
«گزارش خدمت داوطلبانه در يك مورد خاص»
نام استان : نام شهرستان : شاخه :
1ـ نام و نام خانوادگي گزارش دهنده :
2ـ نام گروه :
3ـ مسئوليت در گروه : سرگروه q معاون گروه q سرتيم q عضو q
4ـ نام مربي:
5ـ عنوان مورد :
6ـ نام نهادها يا سازمان هاي كمك كننده :
7ـ نام اشخاص كمك كننده : (به جز افراد شاغل در نهادها يا سازمانهاي بند6)
8ـ نوع خدمتي كه داوطلب ارائه مي دهد :
9ـ روزهايي از هفته و ساعاتي از روز كه داوطلب به ارائه خدمت حضور مي پردازد:
10ـ مكان ارائه خدمت داوطلبانه :
11ـ مشكلات خاصي كه در ارائه خدمت با آن مواجه است :
امضاي گزارش دهنده
ضميمه شماره (3)
نمونه هايي از خدمات داوطلبانه اختصاصي در اخبار فدراسيون بين المللي صليب سرخ و هلال احمر .
ـ توزيع آرد و روغن در بين قربانيان خشكسالي تاجيكستان (مارس . 2201)
فدراسيون بين المللي و جمعيت هلال احمر تاجيكستان شروع به توزيع مواد غذايي در مناطق دچار خشكسالي تاجيكستان نموده اند . جايي كه بيش از دو ميليون نفر از كمبود شديد مواد غذايي در زمستان رنج مي برند . تقريباً 250 داوطلب هلال احمر ، 18 برنامه توزيع مواد غذايي را در منطقه شمالي سوگدي (Sugdi) ، اجرا مي نمايد . به طور كلي مواد غذايي در بين تقريباً 130000 بهره بردار ، توزيع خواهد شد .
ـ روزگار سخت در تاجيكستان (مارس ، 2001)
فدارسيون بين المللي با همراهي جمعيت هلال احمر تاجيكستان به توزيع مواد غذايي در بين 130000 نفر ، در كشور دچار خشكسالي تاجيكستان مي پردازد . هم اكنون مواد غذايي در شمال كشور توزيع شده است و جنوب كشور نيز سهم مواد غذايي خود را دريافت خواهد كرد . در مناطق روستايي ، مردم محصولاتشان را از دست داده اند و مردم در شهر با قيمت بالاي مواد غذايي و فرصت هاي كمتر ، مواجه مي باشند . فصل بهار در منطقه ختلان (Khatlon) زود آغاز شده است و اين هواي مطبوع مردم را نگران نموده ، زيرا خيلي گرم و زودرس مي باشد و احتمالاً پيش بيني سال ديگري از خشكسالي است . فدراسيون و جمعيت هلال احمر تاجيكستان به عنوان بخشي از عمليات مستمر مبارزه با خشكسالي يك دوره بهداشت عمومي را برگزار مي نمايند . به گونه اي كه بيش از 200 داوطلب در جامعه ، در زمينه بهداشت عمومي و پيشگيري از شايع ترين بيماريهاي ناشي از آب ، آموزش داده مي شوند .
ـ بسيج صليب سرخ بر عليه بيماري مننژيت اتيوپي (مارس 2001)
از آنجايي كه تعداد 4/8 ميليون نفر با اپيدمي مرگبار بيماري مننژيت (Meningococal) تهديد مي گردند ، صليب سرخ اتيوپي يك دوره بسيج دسته جمعي را آغاز كرده تا از واكسيناسيون افراد در معرض خطر ، مطمئن گردد . در اين خصوص ، روز هفتم مارس (17/12/79) فدراسيون بين المللي ، استمدادي به مبلغ يك ميليون فرانك سوئيس را براي واكسيناسيون حداقل 5/1 ميليون نفر منتشر كرد . بيماري مننژيت يك عفونت ميكروبي است كه به سيستم مركزي اعصاب حمله ور مي شود ،ولي اگر عفونت به موقع درمان گردد ، ميزان مرگ و مير 8 الي 15 درصد ، قابل كاهش است . طبق گفته دكتر بردلي هرش (Dr. Bradley Hersh) كارشناس ارشد بيماريهاي مسري فدراسيون ، پيشگيري با واكسيناسيون ، بهترين پاسخ به بيماري است .
ـ بروندي ، سال بين المللي داوطلبان (ژانويه ، 2001)
يك تيم 279 نفره از صليب سرخ بروندي ، سوار بر دوچرخه هايشان ، بخشي از برنامه اساسي بهداشت عمومي در سراسر آفريقا را اجرا مي نمايند . اين داوطلبان ،براي ارائه اطلاعات اوليه بهداشتي در خصوص تغذيه ، ايمن سازي ، بيماريهاي مقاربتي ، ايدز و اسهال به كار گرفته شده و آموزش ديده اند . يكي از اولويت هاي آنان ، تشخيص مادران باردار و نوزادان نيازمند به واكسيناسيون و كودكان زير پنج سال نيازمند به غذاي تكميلي است . همچنين ، داوطلبان اطلاعاتي را در مورد وضعيت بهداشت عمومي ، جمع آوري مي نمايند تا نيازمندترين افراد را به نزديكترين مراكز پزشكي اعزام نمايند . از ديگر وظايف داوطلبان ، سم پاشي حشرات و توزيع پشه بند براي مبارزه با مشكل بزرگ مالارياست . هر ساله گزارشات وزارت بهداشت بروندي حاكي از دو ميليون مورد بيماري است . صليب سرخ اسپانيا و فدراسيون بين المللي اين پروژه را تأمين اعتبار مي نمايند .
ـ دكتر استريدهايبرگ/ صليب سرخ نروژ
الهام گرفته از ساير داوطلبان
از ژانويه تا جولاي سال 2000 ، خانم آستريد هايبرگ ، رئيس فدراسيون بين المللي ، تنها 30 شب را با خانواده خود سپري نمود . رئيس سابق صليب سرخ نروژ از كار ميليونها داوطلب نهضت الهام گرفته و مي گويد : زماني كه در كنار آنهاست احساس
مي كند در خانه خود به سر مي برد .
دكتر هايبرگ پس از بازگشت از سفر 30 روزه ، خود به آفريقا با داوطلبان صلبي سرخ و هلال احمر كه از 30 ميليون نفر مبتلا به ايدز مراقبت مي نمايند ، ملاقات نمود . دكتر هايبرگ مي گويد : دبير كل زيمباوه كه از 36 نوزاد بي سرپرست حمايت مي نمايد ، شهردار بلگاريا كه عمليات نجات را براي اسكي بازان مجروح بر عهده دارد ، زني كه در مونگوليا عليرغم وضعيت اقتصادي بد خود ، براي كمك به كودكان خياباني تلاش
مي نمايد و مردمي كه در كلمبيا به دانش آموزان مدرسه ، آمادگي سوانح را آموزش
مي دهند ، بزرگترين منبع الهام من هستند . دكتر نروژي نظريات خود را براي دخيل نمودن داوطلبان ، در آينده دارد . بايد اظهار داشت تكنولوژي مدرن فاصله ارتباطي را كاهش داده ، اما فاصله بين افراد را افزايش داده است . بسياري از افراد تمايل دارند به يكديگر كمك نمايند ؛ اما احساس مي كنند فرصت كمك كردن را ندارند . خانم هايبرگ مي گويد: اين همان چيزي است كه ما مي خواهيم براي آنان فراهم نمائيم .
ـ هرووالات دي شپيليز ـ صليب سرخ فرانسه
خاطره ها و همبستگي ها را زنده نگه داريم .
بخشي از كار آقاي هرووالات ، داوطلب صليب سرخ فرانسه ، آموزش خواندن و نوشتن به بزرگسالان و كودكان پناهنده مي باشد . موضوع از 10 سال پيش آغاز شد . زماني كه صليب سرخ فرانسه در لوزره پناهندگان رومانيايي را پذيرا شد . وضعيت تازه وارديني كه از روماني آمده بودند ، عميقاً بر او كه مي خواست كاري براي اين افراد انجام دهد ، تأثير گذاشت . او كار خود را با آموزش نوشتن به افراد 10 تا 12 ساله آغاز كرد . وي بعد از مدتي نقش خود را گسترده تر نمود . او با ماشين صليب سرخ جاده ها را
مي پيمايد تا به ديدن افراد پير و بازنشسته اي رود كه دور از دسترس هستند و با دنياي خارج ارتباط ندارند . با نشان دادن اين مسئله كه افراد مسن تر منبع خاطره هستند ، هرو نقشهاي اجتماعي فراموش شده آنان را دوباره زنده مي نمايد و همچنين تلاش
مي نمايد درد و رنج آنها را كاهش داده و به آنها انگيزه زندگي دهد . تبادلات ، همچنين از فرهنگ محافظت مي نمايد و انتقال دانش ميان نسلها و همبستگي هاي فراموش شده را احيا مي كند .
سوانتوسيلولا (Sointu Silvola) صليب سرخ فنلاند
سوانتوسيلولا ، سه تا چهار بار در ماه داوطلب مي شود تا در شيفت شبانه يك پناهگاه اضطراري براي جوانان واقع در منطقه وانتا در نزديكي هلسينكي كار كند . صرف وقت و تلاش وي به بسياري از نوجوانان در زماني كه با مشكل مواجه بودند ، كمك بسيار نموده است . صليب سرخ فنلاند پنج پناهگاه را در سراسر كشور اداره مي كند كه براي جواناني كه با مشكل مواجه هستند ، مكاني فراهم مي آورد . اين مراكز به نوجوانان فرصت مي دهند تا مسائل شان را بيان كنند و پيش از بازگشت به خانه ، مشكلاتشان را مطرح نمايند . سوانتو مي گويد : جوانان غروب به اينجا مي رسند و گاهي اوقات هنگامي كه مشغول تهيه غذا هستم يا در اطراف خانه قدم مي زنم ، در جستجوي من براي بيان آنچه كه در ذهنشان مي گذرد ، مي باشند . آنها تمايل زيادي به گذراندن وقت با يك بزرگسال را دارند زيرا كسي را براي حرف زدن ندارند . سوانتو مي افزايد : به طور كلي مشكلاتي كه جوانان با آنها روبرو مي باشند ، منجر به پيچيده ترين مشكلات آنان از جمله اختلالات رواني ، استعمال مواد مخدر و خشونت خانوادگي مي شود . جوانان اغلب احساس مي نمايند كه جامعه توجهي به اين امر ندارد . سوانتو در ادامه مي گويد : والدين تواناييشان تحليل رفته و فقط سعي در رفع مشكلات خود دارند . بنابراين خوب است كه در اين پناهگاه فردي وجود دارد كه به مشكلات گوش فرا مي دهد . سوانتو از كارش بسيار راضي است و سعي مي نمايد با برخي از مشكلاتي كه جوانان با آنها مواجه
مي باشند فاصله كمي داشته باشد تا توانايي ادامه كار را داشته باشد . همچنين سوانتو اظهار مي دارد : داوطلبي در صليب سرخ فنلاند ، يك فرصت بزرگ اجتماعي است . تنوع دوره ها ، برگزاري كارگاهها ، بازديدهاي علمي ، همگي فرصت هايي براي ملاقات
ساير داوطلبان به وجود مي آورد . چنانكه داوطلبي بخش مهمي از زندگي او شده و
مي گويد : خانواده ام ، همسرم و اولين كودك ما ، شغل من و كار داوطلبانه ام ، همگي از اهميت برخوردارند .
بشردوستان جوان ، نوجوانان و جوانان عضو سازمان جوانان هلال احمر هستند كه در كانونهاي جوانان(آزاد)،دانش آموزي ، دانشجويي ، روستایی و طلاب اين سازمان سازماندهي ميگردند تا به صورت داوطلبانه براي تحقق اهداف بشردوستانه و امدادي جمعيت هلال احمر تلاش كنند .
